Hub-and-spoke: waarom het concept klopt, maar de uitvoering meestal niet

09-07-2026
Hub-and-spoke model vs Thuiswerken

Zoek op "hub and spoke office model" en je vindt vooral content van flexoperators, virtual-office-aanbieders en workplace-techbedrijven, allemaal partijen die vanuit hun eigen positie in de markt een logisch en begrijpelijk verhaal vertellen. Dat is waardevolle input, maar het is één perspectief op een vraagstuk dat meerdere kanten heeft.

Flexas werkt zowel met verhuurders als met huurders, en heeft dus geen belang bij één versie van het verhaal. Daarom kijken we voor dit artikel bewust ook naar bronnen buiten de vastgoedhoek: arbeidsmarktonderzoek, CBS-cijfers en academisch werk naar hybride werken. Dat levert een completer beeld op van waar het hub and spoke model kantoorruimte wél en niet goed werkt.

Zoekvraag achterlaten

1. De cijfers achter de lege spoke

Nederland is, internationaal gezien, koploper in thuiswerken. In 2023 werkte 52 procent van alle werkenden in Nederland soms of meestal thuis, een percentage dat in geen enkele andere EU-lidstaat hoger lag. En dat is geen tijdelijk coronaeffect: in 2025 bood 81 procent van de bedrijven de mogelijkheid om op afstand te werken, en maakte ruim 60 procent van de werknemers daar in de praktijk ook gebruik van, cijfers die sinds 2022 nagenoeg ongewijzigd zijn.

Dat is precies waar een traditioneel, vast satellietkantoor tegenaan loopt. Het concurreert niet met "geen alternatief", zoals in landen met extreme reistijden of een minder uitgebouwde thuiswerkinfrastructuur, maar met een thuiswerkplek waar de gemiddelde Nederlandse kenniswerker al jaren ervaring, spullen en gewoonten voor heeft opgebouwd. Wanneer de keuze is tussen een stille kantoortuin op een regionaal bedrijventerrein en de eigen werkkamer, is de uitkomst zelden verrassend.

Belangrijk om hier precies in te zijn: een hard cijfer over "leegstandspercentage bij satellietkantoren" bestaat, voor zover bekend, niet. Dit is dus een redenering op basis van de thuiswerkcijfers, geen directe meting. Wat wel vaststaat, is dat elk long-lease satellietkantoor dat structureel onderbezet blijft, een reëel financieel risico is, en dat is precies waar bedrijven op moeten sturen bij het inrichten van een spoke-strategie.

2. Proximity bias: reëel risico, geen natuurwet

Er is een tweede probleem dat minder over vierkante meters gaat en meer over carrières. Werknemers die vrijwel uitsluitend vanuit een regionale spoke werken, terwijl de directie en de belangrijkste besluitvormers zich in de hub bevinden, lopen het risico op wat inmiddels bekendstaat als proximity bias hybride werken: het onbewust bevoordelen van collega's die je fysiek vaker ziet.

Dit is geen nieuw verschijnsel. Een veelgeciteerd onderzoek van Stanford-econoom Nicholas Bloom onder Chinese callcentermedewerkers liet destijds zien dat thuiswerkers 13 procent productiever waren, maar minder vaak werden gepromoveerd dan hun kantoorgebonden collega's. Dat is precies het mechanisme waar de kritiek op hub-and-spoke over gaat: fysieke afstand tot de plek waar beslissingen vallen, wordt vertaald naar minder kansen, los van prestaties.

Het verhaal stopt hier niet. Bloom herhaalde het onderzoek jaren later, ditmaal op tien keer grotere schaal en onder software engineers in plaats van callcentermedewerkers, en dit keer was er geen significant verschil meer in promotiekansen tussen kantoor- en thuiswerkers. Proximity bias is dus geen vaststaande wet, het is een symptoom van hoe een organisatie prestaties meet en zichtbaarheid organiseert. Dat wordt bevestigd door recenter, peer-reviewed onderzoek onder bijna duizend Britse managers: zodra managers concrete performance-data over een thuiswerkende medewerker kregen, verdween de promotie-achterstand vrijwel volledig. Zonder die data blijft de bias intact, met data verdwijnt hij grotendeels.

Voor een spoke-medewerker die zelden in de hub komt, is dat een direct praktisch punt. Hoe verder van de hub, hoe crucialer het wordt dat werk en resultaten objectief en zichtbaar worden vastgelegd, in plaats van te vertrouwen op de informele zichtbaarheid die kantoorcollega's automatisch krijgen.

3. Waar hub-and-spoke wél werkt

Om het beeld niet eenzijdig te maken: het model functioneert uitstekend in andere contexten, en juist begrijpen waarom, verklaart waarom het in de Nederlandse kantoorpraktijk vaker wringt. In de luchtvaart en logistiek bestaat het model bij de gratie van schaalvoordelen over grote afstanden, waarbij consolidatie op één centraal punt de kosten per eenheid verlaagt. In de zorg wordt het ingezet om schaarse, dure expertise te centraliseren terwijl routinematige zorg dichtbij de patiënt blijft: een onderzoek naar slaapzorg in afgelegen delen van Australië vond dat 89,4 procent van de patiënten een reis naar het hoofdziekenhuis volledig kon vermijden dankzij een hub-and-spoke-opzet, met aanzienlijke kostenbesparingen als gevolg.

Wat deze succesvolle toepassingen gemeen hebben, is een duidelijke, functionele reden om iets te centraliseren (specialistische kennis, dure apparatuur, schaalvoordelen) én een reëel gebrek aan alternatief op de plek van de spoke. Bij een Nederlands kantoor voor kenniswerk ontbreekt vaak precies dat laatste: het alternatief, de eigen thuiswerkplek, is er al, en werkt goed genoeg.

4. Van vastgoedbeslissing naar capaciteitsbeslissing

Het probleem zit dus niet in het idee van een spoke op zich, maar in de aanname dat een spoke een langdurig gehuurd, vast stuk vastgoed moet zijn. Dat is een vastgoedbeslissing die wordt genomen op basis van een verwachte bezetting, terwijl die bezetting in de praktijk grillig en vaak laag blijkt.

Vooruitstrevende corporates kiezen daarom steeds vaker voor een on-demand model: flexibele werkplekabonnementen of credits bij landelijke flex-operators, in plaats van een eigen huurcontract per regio. Zo'n aanpak lost meteen twee problemen tegelijk op. Het financiële risico van leegstand verdwijnt, omdat er alleen wordt betaald voor daadwerkelijk gebruik. En het maakt aanwezigheid meetbaar: een boekingssysteem laat precies zien wie waar werkt en hoe vaak, wat weer helpt om de proximity bias uit sectie 2 te bestrijden met harde data in plaats van onderbuikgevoel.

Waar de centrale hub zich vaak bevindt op toplocaties voor kantoorruimte in Amsterdam, kunnen de flexibele spokes op die manier moeiteloos worden ingericht in steden zoals Rotterdam, Utrecht, Den Haag of omliggende regio's, zonder dat de organisatie zich vastlegt op meters die mogelijk leeg blijven staan. Dat is voor de meeste grotere bedrijven de kern van een werkbare kantoorstrategie grotere bedrijven: niet minder decentraal, maar minder rigide.

Vraag naar onze corporate flex-oplossingen voor teams.

Wil je weten hoe een hub-and-spoke-strategie er voor jouw organisatie uit zou zien, zonder de risico's van leegstand en proximity bias? Ontvang een op maat gemaakt locatie-advies voor een gecentraliseerde Activity-Based Hub.

Zoekvraag achterlaten

Bronnen

Bas

Bas
van 't Hoff

Commercieel Vastgoedadviseur